Van start: ondergrondse uitbreiding Gerardus Majellakerk te Utrecht

Nooit gedacht dat ik direct na mijn afstuderen aan een monumentaal kerkgebouw zou kunnen ontwerpen. Toch deed zich die kans zich snel voor. De Gerardus Majella parochie, gevestigd in de Gerardus Majellakerk – een ontwerp van H.C. van de Leur uit 1935 – had ruimtegebrek na de komst van de Broeders van Sint Jan. De eerste schets die ik – samen met Remco Bangma – in opdracht van de broeders maakte bleek tot mijn verbazing de opstap te zijn voor het uiteindelijke ontwerp dat de afgelopen maanden is verfijnd tot uitvoeringstekeningen. Nu, ruim zeven jaar later, zitten we aan de vooravond van de uitvoering ervan.

Nu de bouwput na twee weken graven langzaam de originele funderingen blootlegt is mijn verbazing er niet minder om geworden. De opdracht is ongebruikelijk in meerdere opzichten. Allereerst komen ondergrondse uitbreidingen van kerkgebouwen wel voor, maar meestal is dit primair voor de versteviging van de fundering of valt het samen met de nieuwe invulling van een kerk. In dit geval betrof het de integrale toevoeging van een functie binnen een bestaand programma van de kerk en de pastorie. De huidige pastorie wordt een priorij en de nieuwe uitbreiding vormt het onderkomen voor de huidige parochiale functies.

Uitbreiding Gerardus Majellakerk

Fundering van het kerkgebouw wordt zichtbaar tijdens de graafwerkzaamheden

Vanuit het recente verleden is daarvoor weinig typologisch vergelijkingsmateriaal. Het ontwerp is daarmee wel een unieke zoektocht hoe we verschillende zaken in het ontwerp terug konden brengen: het binnenbrengen van daglicht, inpassing in de monumentale omgeving, functionele inpassing in de kerksystematiek, organisatie in een ondergrondse ruimte en de markering van een nieuwe entree in een groter bestaand geheel. En niet te vergeten de unieke technische uitdagingen die bij het inweven van een nieuwe functie in een bestaand kerkfundament komen kijken.

De uitdaging in het ontwerp lag niet alleen in het architectonische of technische vraagstuk, maar bleek ook een organisatorische uitdaging. Ondanks de relatief bescheiden omvang moesten meerdere partijen dan gebruikelijk worden overtuigd van diverse aspecten van het ontwerp. Aan de zijde van de opdrachtgever moest ook het Bisdom en de Congregatie van Sint Jan overtuigd worden. Bij de gemeente Utrecht behalve de Welstandscommissie, ook de Erfgoeddeskundige, de Stedenbouwkundige, de dienst Archeologie (in de nabijheid is een historische vindplaats), de afdeling Milieu (in verband met mogelijke verontreinigde grond), de Veiligheidsregio (brandveiligheid), en niet te vergeten de Bouwinspecteur.

Daarnaast ook nog de constructief adviseur Edward Goedemans (Pieters Bouwtechniek) en brandveiligheidsexpert Sierd Tilma (LBP Sight). En niet te vergeten de leveranciers op de achtergrond van bakstenen, kozijnen en het beloopbare glas. Ondanks de hoeveelheid partijen aan tafel zijn eventuele problemen en bezwaren in verrassend goede harmonie opgelost. Niets anders kan worden gezegd over de aannemer, Cees Hogenelst, die nu aan zet is.

Na ruim 80 jaar dringt er weer daglicht tot het fundament toe.

Nu de bouwput bijna is uitgegraven en de funderingen weer zichtbaar worden is het zaak om de aannames van het ontwerp te toetsen en waar nodig aan te scherpen. Daarna kan begonnen worden met de heiwerkzaamheden om vervolgens te beginnen met het bekisten en vlechten van de wapening. Niets bijzonders, hoewel ik niet kan ontkennen dat ik nog altijd met enige verwondering naar de bouwput kijk. Gods wegen kunnen soms ondoorgrondelijk zijn.

Lees verder: Omgevingsvergunning bijzondere uitbreiding Kerkgebouw