Waarom Adriaan Jurriëns architecten het manifest Circulaire Economie ondertekent!

Met mijn architectenbureau werk ik vooral aan de bestaande stad en kleinschalige woningbouw. Wie bekend is met de principes van Circulariteit weet hoe enorm lastig dit is in te passen in deze bouwpraktijk, aangezien het vaak om specifiek maatwerk vraagt en demontabele principes niet altijd opgaan. Toch zal ook hier de omslag gemaakt moeten worden, gezien de belangrijkste uitdagingen van dit moment zoals aanstaande grondstoffenschaarste, klimaatverandering en biodiversiteit.

Het belangrijkste principe achter Circulariteit is dat de te gebruiken toepassingen, producten of componenten daarvan terug kunnen worden gebracht in een kringloop waarin ze op dezelfde of gelijkwaardige wijze als voorheen kan worden toegepast. Zodoende wordt er op een slimme manier met schaarse grondstoffen omgegaan, zodat de natuur wordt ontzien (bij de winning, productie en verwerking) en ook toekomstige generaties blijvend profijt hebben van deze grondstoffen.

Circulaire Economie

Het beeldmerk van de campagne voor het manifest Circulaire Economie van de BNA.

In de woorden van het manifest: “De essentie van de circulaire economie en specifiek circulaire architectuur is dat bouwproducten niet langer een levenscyclus met een begin en einde hebben. In een circulaire economie bestaat geen afval, zij is gebaseerd op een gesloten kringloop waarbij de inzet van nieuwe grondstoffen wordt vermeden.

Vanuit een ander aspect van duurzaamheid, namelijk energiezuinigheid, gaat de voorkeur uit naar een zo kort mogelijke kringloop. Staal kan altijd omgesmolten worden, maar het hergebruiken van componenten, zonder dat daarbij een hoogoven komt kijken, is de beste optie. Losse stalen profielen zijn relatief eenvoudig, lastiger zijn geïntegreerde bouwproducten zoals beton (met staal) of geïsoleerd glas (met coatings) en verder verlijmde verbindingen en geperst hout.  Voor deze producten zijn er nog geen circulaire alternatieven, maar een bijzondere belangstelling vanuit architecten kan deze ontwikkeling sneller doen veranderen door alternatieven te formuleren of om er gewoon bij leveranciers om te vragen. Omgekeerd geldt dat we als architecten deze ontwikkelingen goed moeten bijhouden. Met het ondertekenen van het manifest teken ik dan ook voor beide zaken.

Voor de nabije toekomst betekent het vooral de mogelijkheden die er al zijn verder verkennen en verder uitwerken. Het demontabel benaderen van een gebouw – waarbij rekening wordt gehouden met verschillende levensduur van verschillende gebouwaspecten (structuur of casco, huid, installaties, afwerkingen enzovoort) – zorgt ervoor dat bepaalde delen vervangen kunnen worden zonder dat daarbij andere aspecten worden aangetast. Bovendien zijn de te vervangen delen eenvoudiger in een korte kringloop terug te brengen.

Adriaan Jurriëns architecten ziet het werk van de architect als een bindende substantie tussen allerlei facetten van het gebouw. De architect is een regisseur die verschillende uiteenlopende aspecten smeedt tot een samenhangend geheel. Aangezien circulair bouwen aangrijpt in verschillende bouwaspecten is het ook de rol van architecten hierin het voortouw te nemen. In het kielzog van Circulariteit speelt verder ook een blijvende aandacht voor (opwekking van) duurzame energie en biodiversiteit die een plek dient te krijgen in het ontwerp evenals de klassieke ontwerpaspecten als bruikbaarheid, schoonheid en een bredere opvatting van duurzaamheid. Daarom ondertekent Adriaan Jurriëns architecten het manifest Circulaire Economie van de BNA.

Hoe gaan we hiermee aan de slag:

  1. Werken met de punten uit het Manifest, in het bijzonder punt 3, 4 en 5.
  2. Alternatieven formuleren en (potentiële) opdrachtgevers enthousiasmeren voor Circulair Bouwen.
  3. Meedenken aan circulaire gebouw- en producttoepassingen. Interessant in dit opzicht zijn de bouwkundige afwerkingen die veelal een snelle vervangingstijd hebben, maar meestal niet herbruikbaar zijn.
  4. Meebouwen en meedenken aan het organiseren van demontabel bouwen; een kernelement van Circulair Bouwen.
  5. De organisatie vereist goed tekenwerk in zowel 2D als 3D opzicht, zodat de samenhang van verschillende delen voor andere generaties goed inzichtelijk is. In het verlengde hiervan meedenken over zogenaamde gebouwpaspoorten waarbij informatie (bij vervanging of sloop) in bredere zin gedeeld kan worden.
  6. Bestaande bouw kritisch analyseren op bruikbare delen en deze waar nodig hergebruiken of anderszins terugbrengen in kringlopen. Kritisch bijsturen op het scheiden van afval tijdens de bouw.

Met veel van de bovenstaande aspecten is Adriaan Jurriëns architecten reeds aan de slag. Bij het werken aan de bestaande stad worden nieuwe ingrepen dusdanig ontworpen dat deze toekomstbestendig en energiezuinig zijn in het gebruik. De bestaande bouw is waar het kan leidend, zodat kostbare aanpassingen of sloop wordt voorkomen door een goed ontwerpalternatief te formuleren. Een voorbeeld hiervan is de Entreehal Van der Werffstraat waar samen met de Vereniging van Eigenaren is gewerkt aan een duurzame renovatie van de entreehal binnen de bestaande architectuur.